تأثیر بحران تنگه هرمز بر تجارت و قیمت کودهای شیمیایی

بروز درگیری در خلیج فارس در فوریه 2026، تجارت جهانی را به شدت مختل کرده است و کودهای شیمیایی از جمله صنایعی بوده‌اند که بیشترین آسیب را دیده‌اند. کودها ورودی‌های حیاتی برای تولید کشاورزی محسوب می‌شوند و این اختلال نگرانی‌هایی درباره کاهش احتمالی محصول‌دهی و در نتیجه بالا رفتن قیمت مواد غذایی و تهدید امنیت غذایی جهان را برانگیخته است.

از زمان آغاز درگیری، محموله‌های مرتبط با کود از طریق تنگه هرمز به سمت خارج از خلیج فارس متوقف شده و تاکنون به سطحی نزدیک به صفر رسیده است؛ بازگشایی پایدار این مسیر همچنان در هاله‌ای از ابهام است. در زمینه قیمت‌ها، اوره در آوریل 2026 از حدود 400 دلار به بالای 850 دلار رسید و پس از آن به 453 دلار در ژوئن بازگشت. قیمت دی‌آپ (DAP) نیز از حدود 580 دلار به حدود 770 دلار افزایش یافت. این افزایش‌ها همچنان از اوج‌های سال 2022 که اوره بالای 900 دلار، DAP حدود 960 دلار و پتاس بیش از 1200 دلار را تجربه کرده بود، پایین‌تر است.

تجارت کود در سطح جهان به شدت به عرضه از منطقه خاورمیانه وابسته است. اقتصادهای منطقه خلیج فارس 24.8 درصد از صادرات نیتروژنه و 11.4 درصد از صادرات کودهای فسفاتی جهان را تأمین می‌کردند و حضور در صادرات پتاس کمتر بود. 18 اقتصاد به شدت به واردات nitrogenous fertilizers وابسته‌اند و در معرض مخاطرات ناشی از اختلالات در خاورمیانه قرار دارند. برآوردها نشان می‌دهد که در صورت ضرب‌آمیز بودن تعطیلی تنگه هرمز و به‌عنوان محدودیت de facto برای همه صادرات کود از این منطقه، تا 23.3 درصد از تجارت جهانی کود می‌تواند متاثر شود؛ هرچند در عمل افزایش محدودیت‌ها کمتر از این مقدار است و برخی محمولات از مسیرهای جایگزین با هزینه‌های بیشتر عبور می‌کند.

نکات کلیدی

• درگیری در خلیج فارس موجب توقف کامل محموله‌های کود از طریق تنگه هرمز شده و بازگشت تدریجی آن همچنان نامطمئن است.
• قیمت‌های اوره و DAP به‌طور چشمگیر در نیمه نخست 2026 افزایش یافتند و پس از آن روند نزولی تا سطح‌های پیش از بحران آغاز شد، هرچند اوج‌های سال 2022 هنوز فاصله دارند.
• وابستگی گسترده اقتصادها به واردات کود از منطقه خلیج فارس و تمرکز عرضه در چند اقتصاد، احتمال آسیب‌پذیری شدید در برخی کشورها را افزایش داده است؛ حدود 18 اقتصاد در گروه‌های آسیب‌پذیر جای گرفته‌اند و می‌تواند تا 23.3 درصد از تجارت جهانی کود را تحت تاثیر قرار دهد.
• مداخله‌های سیاستی گسترده‌ای از سوی AMIS و سایر نهادها دنبال می‌شود؛ از جمله محدودیت‌های صادرات و کوتاها، و اقدام‌های حمایتی گسترده‌ای از سوی اتحادیه اروپا، هند، ایالات متحده و کشورهای دیگر برای کاهش فشار قیمت و حفظ امنیت غذایی.

منبع خبر: wto

#تامین_غذایی #تنگه_هرمز #بازار_کود #امنیت_غذایی #AMIS