امنیت مواد معدنی کلیدی در خطر: تمرکز عرضه، محدودیت‌های صادرات و کاهش سرمایه‌گذاری

IEA در گزارش Global Critical Minerals Outlook 2026 هشدار می‌دهد که با افزایش تمرکز عرضه، محدودیت‌های صادرات و کاهش سرمایه‌گذاری، امنیت مواد معدنی کلیدی به خطر افتاده است. قیمت‌ها در سال‌های 2025 و آغاز 2026 دوباره صعود کردند زیرا شرایط عرضه محدودتر شد و محدودیت‌های صادرات از سوی تأمین‌کنندگان بزرگ تشدید شد.

تمرکز جغرافیایی زنجیره‌های تأمین مواد معدنی، به‌ویژه در بخش پالایش، بیش از پیش شده است. در دو سال اخیر، پالایشگران برتر—اندونزی در نیکل و چین در سایر مواد کلیدی— بیش از سه‌چهارم رشد عرضه پالایش‌شده را به خود اختصاص داده‌اند و در برخی بازارها مانند منگنز، نیکل و گرافیت، تقریباً تمامی رشد عرضه از سوی تأمین‌کننده غالب بوده است. دولت‌ها با نقش‌گیری فعال در حمایت از گسترش و تنوع عرضه، تعهدات مالی عمومی را از 2023 تا 2025 بیش از چهار برابر کرده و به 65 میلیارد دلار رسانده‌اند. در پالایشِ عناصر نادر خاکی، پروژه‌های جدید در آمریکا و افزایش تولید در مالزی سهم تأمین‌کننده برتر را از بیش از 90% در 2023 به 85% در 2025 کاهش داده و اگر پروژه‌های برنامه‌ریزی‌شده به‌موقع به بهره‌برداری برسند، پیش‌بینی می‌شود تا 2035 به 70% برسد. همچنین با پیشرفت پروژه‌هایی در زمینه مس و لیتیم، فاصله بین تقاضا و عرضه در ده سال آینده کاهش یافته است.

گسترش کنترل‌های صادراتی جهانی نگرانی‌ها را به چالشی امنیتی اقتصادی تبدیل کرده است. کنترل‌های چین بر روی مواد کم‌تراکم در آوریل 2025 موجب کاهش تولید برای برخی خودروسازان شد و با گسترش این کنترل‌ها در اکتبر 2025، اگر اجرای آنها کامل شود، می‌تواند 6.5 تریلیون دلار از تولید پایین‌دستی خارج از چین را به خطر بیندازد. پژوهش‌ها همچنین بر لزوم توجه به معادن استراتژیک کوچکتر—آن دسته که بازارهایشان کوچک است اما هر گونه اختلال عرضه می‌تواند اثر اقتصادی بالایی داشته باشد—تاکید می‌کنند. diversification پاسخ به هزینه‌های بیشتر دارد، به شرط وجود حمایت سیاستی قوی و هماهنگی بین‌المللی. بی‌رول گفت: IEA به دنبال پشتیبانی از دولت‌ها در تقویت امنیت منابع بحرانی است و داده‌ها و تحلیل‌های موجود در Global Critical Minerals Outlook بخشی از این تلاش است.

نکات کلیدی

• قیمت‌های مواد معدنی کلیدی در سال 2025 و آغاز 2026 پس از دوران کاهش دوباره صعود کردند، با تشدید محدودیت‌های صادرات از سوی تأمین‌کنندگان اصلی و کاهش سرمایه‌گذاری به میزان 9 درصد در 2025.
• تمرکز جغرافیایی زنجیره‌های تأمین، به‌ویژه در پالایش، افزایش یافته است؛ اندونزی برای نیکل و چین برای سایر مواد کلیدی بیش از سه‌چهارم رشد عرضه پالایش‌شده را به خود اختصاص داده‌اند.
• تعهدات مالی عمومی برای گسترش و تنوع عرضه به 65 میلیارد دلار در بازه 2023 تا 2025 رسیده است؛ سهم چین در پالایش خاک‌های کمیاب از 90% در 2023 به 85% در 2025 کاهش یافته و اگر پروژه‌های جدید پایدار باشند، به 70% تا 2035 می‌رسد.
• گسترش کنترل‌های صادراتی چین در سال‌های 2025-2025 می‌تواند 6.5 تریلیون دلار از تولید پایین‌دستی خارج از چین را تهدید کند.
• گزارش بر اهمیت تمرکز بر معادن استراتژیک کوچک و نیاز به سیاست‌های اضطراری، سرمایه‌گذاری و رفع گلوگاه‌های فناوری و نیروی کار تأکید دارد؛ IEA به دولت‌ها در امنیت منابع بحرانی کمک می‌کند.

منبع خبر: iea_org

#معادن_بحرانی #امنیت_زنجیره_تامین #تمرکز_عرضه #محدودیت_صادرات #سرمایه_گذاری_کاهش #تنوع_عرضه